World Music Department phone number
...Music Connects
Djembe

Djembe reparatiehandleiding

< Terug naar vorige pagina


Benodigdheden

djembe reparatie benodigdheden

Benodigdheden bij djembe reparatiehandleiding

Geitenvel (te koop bij bijvoorbeeld Stiggelbout slagwerk) (A)
Polyesterkoord 5mm met kern, minimaal 20 meter (B)
Klosje metselkoord.
Repen textiel van ongeveer 2 meter lang en 3-4 cm breed
Houtrasp (C)
Ronde stok 40 cm lang en 3-4 cm dik (D)
Stevig scherp mes (b.v. stanley) (E)
Griptang (niet noodzakelijk) (F)
Stevige schroevendraaier (3 mm steeldikte) (G)
Tug-cleat (niet noodzakelijk) (H)
Ouderwetse scheermesjes (I)
Schuurpapier korrel 300 (J)
Schuurpapier korrel 80 (K)
Aansteker of soldeerbout (minimaal 100 watt)
Grote emmer of teil (baby wasteil is perfect)
Kwast en poetsdoek
Gekookte lijnolie en terpentijnolie (geen terpentine)

Voorbereiding

Demontage

Haal het bestaande touw los en verwijder deze van de djembe.
Haal de oude huid van de ringen.

Weken van het vel

djembe vel wekenDompel de nieuwe huid volledig onder in heet water. Gebruik hiervoor een grote emmer of teil (L).
Let op! Vaak worden de geitenvellen bespoten of geïmpregneerd met insecticiden of ander vergif, voordat ze worden verpakt en verscheept. Was dus je handen!
Laat de huid 2 tot 4 uur in het water staan. Nu heb je even de tijd om het hout van je djembe te behandelen.











djembe randRand van de ketel afronden

Als de rand waar de huid om gespannen wordt nog niet mooi afgerond is (buitenkant), kun je dat doen met een houtrasp (E).
Schaaf van onder naar boven de hoekige kant rond (met de houtnerf mee). Gebruik schuurpapier korrel 80 (F), om de ronde kant vlak en glad te schuren.
Schuur ook de scherpe rand aan de binnenzijde iets minder scherp. De binnenzijde van de rand moet wel hoekig blijven, dus niet afronden.

Ketel met olie behandelen

Wanneer de djembe geverfd of gelakt is, kunt u deze reinigen.
Wanneer de djembe behandeld is met een waslaag (bijvoorbeeld bijenwas) en u wilt deze reinigen omdat het vervuilt is, verwijder dan de waslaag dan door deze te verhitten met bijvoorbeeld een verfbrander en dep de gesmolten was af met een droge doek of keukenrol ( in ieder geval iets dat de gesmolten was absorbeert ). Pas op dat je het hout niet zo heet maakt dat er schroeivlekken ontstaan. Kaal en dus onbehandeld hout kun je het beste inoliën. Hiermee bescherm je het hout en de djembe knapt er mooi van op.

Je kunt hier in de handel verkrijgbare meubeloliën zoals teakolie voor gebruiken. Zelf maak ik een mix van 1 deel terpentijnolie en 2 delen gekookte lijnolie. Deze zijn te koop bij verfwinkels en doe 't zelf zaken.
Vermeng deze twee bestanddelen en kwast de buitenkant van de ketel goed in. Laat de olie ruim een uur intrekken en poets de ketel daarna droog.

Beitsen of lakken raad ik sterk af. Ten eerste omdat dit makkelijk beschadigd bij het spannen en het gebruik. En ten tweede, omdat het hout op de beschadigde plekjes zal gaan verkleuren en de djembe er uiteindelijk niet mooier op wordt.
Inoliën met de mix is de beste behandeling voor het hout. Het geeft een mooiere nerfstructuur, het maakt de ketel waterafstotend en schimmelwerend, het glimt niet en geeft niet af. 

Ringen op maat maken

Voor een degelijke bespanning en goede klank, moeten de bovenste ringen goed om de ketel aansluiten.
Wanneer ze te ruim zijn, moeten ze worden verkleint.
Verwijder voor het verkleinen eerst het eventuele textiel en de lussen.
Zaag met een ijzerzaag een stukje uit de ring en controleer of het beter past. Hou bij de bovenste ring rekening met een beetje extra ruimte voor de lussen.
De beiden eindjes van de ring moeten weer stevig aan elkaar gelast worden.
Wikkel daarna weer een reep textiel om de ringen en breng op de bovenste ring weer de lussen aan (hetzelfde aantal als op de onderste ring).
Ketels zijn vaak niet mooi rond, probeer de ringen zo te vervormen dat deze zo gelijkmatig mogelijk om de ketel past. Eventuele ruimte kun je verder opvullen door ter plekke wat meer textiel aan te brengen.
De ringen passen goed wanneer ze makkelijk over de rand geschoven kunnen worden en net blijven hangen. Wanneer je ze met kracht om de rand moet schuiven of zelfs slaan, dan is dat te krap en kunnen er tijdens het bespannen beschadigingen aan het vel ontstaan. Werk dus nauwkeurig! Liever iets ruimer dan te krap.

djembe lussenDe lussen

Controleer of de lussen op de ringen niet beschadigd zijn en van deugdelijk koord gemaakt zijn.
Wanneer een lus knapt bij het spannen, is dat zonde van alle moeite en kun je weer helemaal opnieuw beginnen.
Bij gebreken, altijd de lussen vervangen. Je bespaart je een hoop ellende. Let wel even goed op hoe deze gemaakt zijn, zodat je dit na kunt maken, voordat je de oude lussen verwijderd.

Het aantal benodigde lussen is afhankelijk van de diameter van de djembe. Hoe meer lussen, des te beter in verband met het spannen van het vel.
Omdat de onderste ring de kleinste is, start je op deze ring met het maken van de lussen. Gebruik hier minimaal 3mm dynemakoord voor, of minimaal 4mm (liefst 5mm) polyesterkoord met kern.
Het is het beste dat je voor de lussen hetzelfde koord gebruikt als waar je de djembe mee gaat spannen.

Maak de lussen op de onderste ring zo klein mogelijk, maar wel dat je het spankoord er nog tweemaal door kunt halen.
Op de bovenste ring verdeel je hetzelfde aantal lussen.
 



Scheren van het vel

Je kunt ook reeds geschoren huiden kopen, maar ik wil toch even uitleggen hoe het scheren in z'n werk gaat. 
Het vel kun je op diverse manieren ontharen, zoals met een schraapstaal, of met een barbiersmes. Ook heb ik verhalen gehoord over afbranden, of zelfs ontharingscreme. Zelf gebruik ik ouderwetse tweezijdige scheermesjes en is dit is ook de enige manier waar ik goede ervaring mee heb. Helaas zijn deze scheermesjes nog maar moeilijk in Nederland te verkrijgen. Ik neem ze vaak mee vanuit landen waar ze nog wel verkrijgbaar zijn.
Haal het vel uit het water en controleer of het volledig doorweekt en zacht geworden is. Laat het even uitdruppelen.
Met een stukje stevig papier over één kant van het mesje gevouwen, voorkom je dat je jezelf in de vingers snijdt.
De achterkant van het vel moet op de plek waar je scheert altijd vrij zijn. Leg het vel dus niet op een tafel tijdens het scheren, maar hang het over de djembe of een strak gespannen koord, zolang het maar vrij hangt op de plek waar je scheert.
Je scheert altijd met de haarvleug mee en je start met het ruggedeelte. Hier lopen de haren vanaf de schouders recht naar beneden en zijn op die plek vaak langer en donkerder van kleur.
Neem het scheerblaadje tussen duim en wijs- en middelvinger en trek met de andere hand het vel een beetje strak. Schraap er nu het haar met lange halen van af, met het mesje iets gebogen en onder een hoek van ca. 45 graden. Door het mesje iets te buigen voorkom je dat de zijkanten in de huid snijden en verklein je het scheeroppervlak van het mesje waardoor het makkelijker en gecontroleerder gaat.
Als de rug een kale baan van boven naar beneden is, dan scheer je vanaf daar de rest naar de zijkanten weg. Je ziet ook dat de haargroei schuin wegloopt naar de buik (zijkant), of soms rond loopt. Volg deze richting ook met het scheren. Scheer altijd met de haarvleug mee, het mesje blokkeert anders en de kans is groot dat je in het vel snijdt.

Het scheren moet met enige voorzichtigheid gebeuren, maar blijf lange halen maken. Bij voorzichtigheid ben je snel geneigd korte hakjes te maken en dat is nou net wanneer het fout gaat. Met lange, vlakke streken bereik je het beste resultaat en het schiet lekker op. Maak je niet druk om een paar overgebleven haartjes, of stoppels. Deze kun je er altijd na het drogen van de huid afschuren met het fijne schuurpapier. Als je een haar-randje om je djembe wilt hebben, scheer het dan ongeveer 3 cm over de rand.
In Afrika wordt het vel vaak pas geschoren nadat het vel is opgespannen (bijvoorbeeld in Ghana en Gambia). Zelf doe ik dat niet, omdat je het vel tijdens het scheren gemakkelijk beschadigd op de rand en ten tweede omdat haar tussen de ringen motjes aantrekt.  Als een klant persé een 'bontrandje' wil, dan scheer ik dus een cirkel kaal en zorg ervoor dat het geschoren deel binnen de omslag van de ringen valt, zodat je geen kale plekken ziet.
 

Het bespannen

Bepaal wat de voorzijde van de djembe moet worden en leg het vel met de haarvleug vanaf de speelzijde naar de voorzijde over de djembe met de rugstreep in het midden.
Als het door het kale vel niet meer te zien is kun je het met de hand voelen door over het vel te strijken. Als je tegen de vleug in strijkt, voel je de stoppeltjes. De speelzijde moet dus het dichts bij de schouderpartij zijn.

Schuif nu de grote ring (zonder lussen) over de rand. Wanneer er hier en daar nog ruimte zit tussen de ring en de ketel (met de huid), omdat de ketel niet mooi rond is, vul de ruimte dan op door ter plekke extra textiel om de ring te wikkelen.

Sla nu de huid terug over de ring en leg de de ring met de lussen er op. Het mooiste is om de start en einde van de lussen van onderste en bovenste ring precies onder elkaar te hebben aan de speelzijde.

Om de juiste lengte spankoord af te meten neem je 2x de afstand van de bovenste naar de onderste ring en vermenigvuldig deze met het aantal lussen en een meter extra overlengte om de diamantsteken te leggen (hierover later meer). Meer lengte is niet nodig, omdat je er met het spannen nog zeker een meter uit haalt. Wanneer het koord op een klos of spoel zit, rol het koord er dan af (b.v. met een stok in de spoel). Wanneer je het zo van de spoel af trekt, ga je je vreselijk ergeren aan de kinken die je tijdens het rijgen elke keer weer moet uitdraaien. Door het koord van de spoel af te wikkelen voorkom je dat het gaat twisten. Knoop een lus aan één uiteinde. Het moet een vaste lus zijn die niet schuift, zoals een chirurgenlus. Zelf maak ik een paalsteek.  
Rijg het koord nu door de lussen tussen de bovenste en onderste ring. Rijg met de richting van de klok mee en start met de laatste lus op de bovenste ring, zodat de lus aan het einde van het koord, onder de laatste lus op de bovenste ring komt te zitten.
Let erop dat je elke keer tweemaal door een lus gaat. Trek het koord nog niet strak, maar zorg ervoor dat de onderste ring nog losjes blijft hangen. Zelf rijg ik het koord er al voor tweederde van de djembe door, voordat ik het vel en de ring zonder lussen aanbreng. Zo wordt voorkomen dat de bovenste ring er tijdens het rijgen steeds af valt. Je kunt op de bovenste ring ook tijdelijk even een plankje leggen met iets zwaarder er op.

Maak ook een puntje aan het uiteinde van het koord met een aansteker of soldeerbout en maak vanaf het puntje ongeveer 2cm van het koord hard, door dit te smelten en rond te maken. Je creëert zo een soort verharding aan het uiteinde van het koord zodat je die makkelijker door de lussen kunt steken.

Als je de laatste lus hebt gehad, dan haal je het uiteinde van het touw door de lus aan het andere uiteinde en vervolgens weer terug door de eerste lus op de onderste ring (waar dus nu drie keer het koord doorheen gaat).

Trek nu op vier denkbeeldige hoeken het touw aan zodat de onderste ring gecentreerd tegen de djembe komt te zitten en de bovenste ring evenwijdig blijft aan de rand van de ketel. Trek het touw nog steeds niet strak, maar rijg eerst de ontstane ruimte in het koord, met de klok mee, helemaal door en zorg ervoor dat de onderste ring aansluit op de ketel en de bovenste ringen recht blijven zitten. 
Trek nu de plooien, tussen de ringen uit het vel, door het vel aan weerszijden van een plooi uit elkaar en omhoog te trekken. Zo komt het vel ook mooi strak om de tweede ring (zonder lussen) te zitten.

Herhaal deze acties nog minstens twee keer en verhoog bij elke keer de spanning van het koord, totdat er met de blote handen weinig ruimte meer uit het koord te halen is.
Let erop dat je altijd met de klok mee werkt en blijft controleren of de ringen recht blijven zitten.

Nu wordt het tijd om met de stok het vel op te spannen totdat het licht gaat zingen wanneer je er op slaat.
De ontstane ruimte in het koord sla je elke keer om de stok heen.
Door de huid even naar benden te laten hangen kun je de spanning van het vel controleren.
Als deze al aardig begint te zingen en de ring met lussen is iets onder de rand is gezakt, dan is de spanning voldoende hoog om het vel te laten drogen. Zorg nu dat alle ruimte in het koord doorgehaald is door de laatste lus en zet daar het uiteinde van het koord vast, zodat het niet terug kan schuiven.
Wind de rest van het touw om de hoorn van de ketel. 

Neem nu het klosje metselkoord en maak een schuiflus aan het einde. Sla de vel terug over de ring naar boven en rol het metselkoord af om het vel, om de rand net boven de ring met lussen. Haal het klosje door de schuiflus en trek het strak om de rand. Knoop het metselkoord vast en knip het af. Door het metselkoord om de rand te spannen, sluit het vel mooi strak aan om de rand.

Sla het vel nu weer terug naar beneden en bind een stuk touw om de rand over het vel, net onder de lussen van de bovenste ring. Trek nu het overlappende vel mooi strak en haal de plooien eruit.
Je kunt het resterende vel onder het touw wegsnijden. Doe dit wat ruim, want wanneer het vel volledig droog is snij je het pas mooi recht.

Laat de djembe nu minstens een week drogen.
Ongeduldigheid wordt bestraft met een matige klank en een te laag gespannen ring. Wanneer de djembe voldoende droog lijkt te zijn, is het vel tussen de ringen vaak nog vochtig, waardoor hier het vel verder zal uitrekken wanneer je te vroeg begint met spannen. Wanneer men de djembe tijdens het drogen in de felle zon plaatst (geen aanrader dus) zal het drogen van de ringen langer duren, omdat door het versnelt uitdrogen van de oppervlakten, dit het diepe door drogen verhinderen. Het is dus zaak dat de djembe gelijkmatig droogt. Nadat de huid goed droog en dus hard geworden is wind je het touw van de rand af. Met een scherp mes snij je de overige huid eraf, op de afdruk van het touw in de huid. Pas op dat je niet in het touw snijd, maar licht de huid ook niet teveel op, dan blijft deze tenminste mooi strak tegen het spankoord zitten.

Het naspannen

Nu gaan we het vel naspannen. Gebruik hiervoor de stok weer (H). En om blaren op je vingers te voorkomen kun je ook een zgn. 'tug-cleat' gebruiken (P), die je kunt kopen bij surfwinkels. Sommige gebruiken een griptang om de aangetrokken touw vast te zetten om te voorkomen dat deze terug schuift voordat de volgende verticale aangetrokken wordt.
Voordat je de stok gaat gebruiken, trek je eerst met de handen (of met de tug-cleat) de verticalen aan totdat je wat ruimte in het touw krijgt om deze één keer om de stok te slaan. Na het aantrekken met de stok, blokkeer je het touw bij de bovenste lus, neem de stok weg en trek het touw door. Herhaal deze cyclus totdat je helemaal rond bent gegaan.

Houdt elke keer de onderste ring in de gaten, of deze op z'n plaats blijft. Als het touw eenmaal goed strak zit, gaat de ring geen kant meer op, maar bij het begin van aantrekken wil het nog wel eens scheef gaan zitten.
Begin desnoods met spannen aan de zijde waar de ring het dichtst tegen de hoorn zit. Werk weer met de klok mee naar de lus en begin dan weer overnieuw om weer helemaal rond te gaan.
Doordat je de spanning aan één kant opvoert, zal de ring niet snel meer omhoog komen aan de tegenoverliggende zijde. 

Laat de djembe wéér een paar dagen staan en doe het dan weer opnieuw, maar dan met veel kracht.
Let op, dit is een zwaar klusje. Wees vooral niet bang dat de huid gaat scheuren. Als dat gebeurd, dan komt het niet omdat het vel te strak gespannen wordt, maar omdat er al een zwak plekje of scheurtje in zat.

Slecht gespannen djembe's zijn dikwijls de oorzaak van luiheid of voorzichtigheid. Bedenk dat je, zelfs met aardige spierballen, de huid niet makkelijk stuk trekt.

De spanning is pas voldoende wanneer je tussen duim en wijsvinger twee naast elkaar liggende verticalen nauwelijks tegen elkaar aan kunt drukken.

Het stemmen leg ik uit bij "handleiding djembe stemmen"


De afwerking

Neem een blaadje schuurpapier korrel 300 en schuur de over gebleven stoppeltjes van het vel. Het werkt het snelst als je kleine rondjes draait.
Schuur niet teveel op de rand, het slijt daar heel snel. Schuur de huid mooi glad. Dit komt ook het geluid ten goede.

PAS OP MET HET STOF!
Voorkom het inademen van het schuurstof, draag dus een stofkapje voor de mond. 

Auteur: Patrick Zuurbier